Dollarisatie
de US$
als munteenheid van Suriname
Het onderhavige artikel
is slechts bedoeld als een eerste aanzet voor een bredere discussie inzake de toekomst van
de Surinaamse economie. De auteursmerken eveneens op dat een dergelijk ambitieus, maar
haalbaar, project vele nuanceringen vergt die niet volledig verwerkt kunnen worden in dit
krantenartikel vanwege de complexiteit.
Dit artikel is een concrete propositie om
uiteindelijk geheel over te stappen van de Surinaamse gulden naar de us-dollar als wettig
betaalmiddel in de Republiek Suriname.
Ten einde een gehele dollarisering van de Surinaamse
economie te bewerkstelligen zullen er een aantal fundamentele beslissingen genomen moeten
worden door de Surinaamse bevolking en de gekozen leiders.
Het spreekt voor zich dat de huidige staat van
financien geen basis biedt om te dollariseren aangezien de Surinaamse munt thans in hoge
mate beweeglijk is. Deze koersontwikkeling is overigens niet uniek voor Suriname. Immers
in de jaren zestig,zeventig en zelfs tot midden jaren tachtig hebben diverse
ontwikkelingslanden door een matig doordacht economisch beleid en niet adequaat
geanticipeerd op veranderende wereldmarktomstandigheden, perioden van hyper-inflatie
gekend met alle gevolgen van dien. De Surinaamse munt is fors gedeprecieerd maar op basis
van zgn. trading technicals was reeds geruime tijd geleden te calculeren dat een forse
afzwakking voor de deur stond. Echter, aan retrospectieve analyses heeft U niets, vandaar
dat wij vrij vlot overstappen naar de concrete aanbevelingen.
Voordat wij hiermee kunnen aanvangen menen wij er
goed aan te doen stil te staan bij een aantal fundamentele economische trends, ten einde
de aangedragen oplossingen te verduidelijken.
Na bespreking van deze trends volgt het
oplossingsmodel opgedeeld in een drietal fasen nl;
1)
crisis-management/consolidatiefase;
2) currency-board;
3) uiteindelijk volledig overstappen naar de
us-dollar(dollarisering).
fundamentele economische trends
Het Surinaamse bnp
bedraagt volgens I.A.D.B ongeveer 350 miljoen us-dollars en behoort daarmee in de
categorie opkomende economien tot een van de kleinere economieen. Daarnaast is de opbouw
van dit inkomen in hoge mate afhankelijk van een aantal export sectoren die een cyclisch
karakter hebben. Cycliciteit brengt met zich mee dat het inkomen bijzonder afhankelijk is
van de mondiale conjunctuur. Nu is het zo dat deze globale conjunctuur altijd perioden zal
hebben van een hoog en laag conjunctuur.
markets go up and
markets go down
Voor opkomende
economieen als Suriname is het dus zaak extra te profiteren van prijsstijgingen in een
hoog conjunctuur want zoals wij recentelijk hebben gezien met de Aziatische crisis komen
er ook minder vette jaren. In deze jaren van zgn. laag conjunctuur hebben
ontwikkelingslanden die traditioneel exporteurs zijn van deze conjunctuur gevoelige
commodities het extra moeilijk vanwege de prijsdalingen van hun exportprodukten.
Sinds de onafhankelijkheid van Suriname werd haar
inkomenspositie positief beinvloed door de ontwikkelingshulp. Vandaar dat Surinaamse
beleidsmakers het bnp van voorheen moeten corrigeren voor de verkregen ontwikkelingshulp
de zgn. "inkomensoverdrachten om niet". De voormalige kolonisator en de
Surinaamse beleidmakers hebben overigens een bijzonder nadelige deal gesloten voor
Suriname. Intussen is het merendeel van de hulp verbruikt. Met pijn in het hart moet
geconstateerd worden dat 2.3 miljard nederlandse guldens verbruikt zijn zonder
noemenswaardige economische verbetering.
Door het stopzetten van de hulp zien wij een meer
reeel beeld van de Surinaamse "earningspower" nu wij het echt zelf moeten gaan
verdienen in een concurrerende omgeving. Nu bepaalt de kwaliteit van de politieke
besluitvorming uiteraard hoe succesvol de natie zal zijn om deze slag te winnen.
Maar belangrijk is vast te realiseren dat voor de
toekomstige economische groei Suriname ongeacht de politieke constellatie een veel te
eenzijdige en tevens conjunctuurgevoelige bnp heeft. Dit zal moeten veranderen door in
tijden van hoogconjunctuur dusdanig strategische deviezenreserves op te bouwen ten einde
het inkomensverlies te compenseren. Dit recept is reeds door vele opkomende landen
succesvol toegepast. Door de kleinere Surinaamse economie verwachten wij veel sneller
positieve resultaten van dergelijke strategische deviezenreserves die uiteraard volgens de
laatste stand van investeringstechnologie beheert moeten worden. Dus niet alleen
investeren in depostio's, t-bills en fysieke goudvoorraden zoals door opeenvolgende
centrale banken is uitgevoerd wegens kennis gebrek.
Deze strategische deviezenreserves kunnen negatieve
effecten van een laag conjunctuur zoals begrotingsproblemen en daaruit voortkomende
wisselkoersproblemen opvangen.
voorlopige conclusie;
1)
diversificatie van de export met nadruk op minder cyclische sectoren;
2) uitwerking strategische
fondsvorming.
de crisis-management / consolidatiefase
In deze fase moet
duidelijkheid komen in de volgende economische variabelen;
1) de mate van monetaire
financiering. Deze check kan overigens vrij eenvoudig geschieden indien men de juiste
bronnen raadpleegt. Zonder een gedegen analyse heeft het geen zin om te intervenieren. Bad
money always drives out good money!!!
2) de vreemde valutaschuld van de
Surinaamse Staat. Deze schuld zal door de gedeprecieerde munt een grote impact hebben op
de Surinaamse inkomenspositie. Een tijdbom voor iedere regering indien de inkomenspositie
niet verbetert.
3) de binnenlandse schuld en het
financieringstekort.De opbouw van deze schuld en een secure analyse naar eventuele
wisselkoers-arrangementen.
4) de huidige eenvoudig
verhandelbare commodities die een spot en forward-markt kennen zoveel mogelijk
rentedragend maken ten einde voorspelbare us-dollar cash-flows te hebben.
5) in samenwerking met het IMF, de
IADB en de Wereldbank een deal sluiten waarbij deze supranationale instellingen Suriname
bijstaan in het opvangen van de rente en aflossingen op deze vreemde valutaschuld.
6) de ontstane ruimte zoveel
mogelijk benutten om de bevolking te ondersteunen. Metname de sociaal zwakkeren.
7) indien na grondige studie blijkt
dat de monetaire financiering astronomisch groot is in relatie tot de netto
deviezenreserve dan dient men serieus te overwegen een nieuwe Surinaamse munt in te
voeren. Er dient een kosten en baten analyse te worden gemaakt van deze nieuwe Surinaamse
munt versus interventiekosten ten behoeve van de huidige munt.
8) oplossingsmogelijkheden zullen
dus in grote mate afhangen van de bovenstaande keuze. Daarbij dient wisselkoersstabiliteit
in overeenstemming te zijn met de reele koopkracht voor de bevolking. De samenleving heeft
naar alle waarschijnlijkheid voldoende lering getrokken uit het feit dat nominale
loonstijgingen die niet door productiviteitsstijgingen worden betaald uiteindelijk
hyperinflatie tot gevolg hebben.
9) De resterende ontwikkelingshulp
samen met het IMF-managen. Indien de ex-kolonisator wil bijdragen aan een gezonde
Surinaamse economie dan moet de resterende hulp in een fonds worden gestort onder
auspicien van Suriname en het IMF. Deze middelen moeten rentedragend worden geinvesteerd
en bij voorkeur in Amerikaanse staatsleningen. De renteopbrengsten komen uiteraard toe aan
de Surinaamse Overheid. Het laten wegvloeien van deze laatste grote deviezenpot in
allerlei projecten die weer wegvloeien uit Suriname is het laatste wat Suriname nu kan
gebruiken. Indien Nederland echt begaan is met het lot van Suriname dan zullen deze
middelen ook korte termijn rentedragend moeten worden geinvesteerd onder auspicieen van
supranationale organisaties die de trading en beleggingstechnische- infrastructuur hebben.
Het hebben van deze pot is fundamenteel om de tweede fase van de currency-board grondig
voor te bereiden en levensvatbaar te houden!!!
10) Deze consolidatiefase gaat naar
alle waarschijnlijkheid 1 a 2 jaar duren.
invoering van de currency-board
Met de resterende
ontwikkelingshulp die in een rentedragend fonds is geinvesteerd en met de hernieuwd
opgebouwde deviezenreserves kan Suriname een eerste aanzet maken tot een currency-board.
Deze deviezenreserve wordt gedefinieerd als de initiele deviezenreserve.
1* Wat is een Surinaamse currency board?
De introductie van de
currency board kondigt in principe het einde aan van de klassieke taken van de Surinaamse
Centrale Bank. Deze wordt grotendeels omgebouwd tot de Surinam monetary autority (SMA) die
bankbiljetten en munten uitgeeft die volledig convertibel zijn in us-dollars tegen een
vaste wisselkoers.
Deze fase kan gefaseerd geschieden door de initiele
deviezenreserve even groot te houden als M0 (dwz bankbiljetten en munten in omloop).
Daarna volgt M(1), geld in omloop plus de termijn depositos en tenslotte M(2), de totale
binnenlandse geldhoeveelheid. Overigens eist deze definitie van de binnenlandse
liquitenmassa grotere diepgang en verfijning.
2* Convertibiliteit van de Surinaamse munt.
De SMA heeft reserves
die even groot of groter zijn dan de binnenlandse geldhoeveelheid. Deze reserve positie
wordt rentedragend geinvesteerd waardoor de SMA zgn. "seignorage "de
geldscheppingswinst aan de Staat kan afdragen. De toename van de binnenlandse
liquiditeitenmassa kan alleen geschieden indien dezelfde hoeveelheid us-dollars verdiend
worden.Hierdoor is de Surinaamse munt volledig convertibel en er bestaan geen restricties
mbt het deviezenverkeer.
3* De monetaire politiek onder een
currency-board.
In tegenstelling tot de
Centrale Bank kan de SMA geen leningen verstrekken aan de Overheid, bankwezen en
bedrijven. In een currency-board systeem kan de Overheid haar uitgaven alleen financieren
door belastingen en leningen op de kapitaalmarkt maar niet door monetaire fianciering.
Doordat de monetaire politiek uiteindelijk bepaald wordt door de FED(Amerikaanse Centrale
Bank) zal het Surinaamse inflatieniveau en daardoor de kapitaalmarktrente convergeren naar
het niveau van de USA.
4* De relatie met het bankwezen.
De SMA heeft geen rol
als lender of last resort. Banken zullen daarom extra gecontroleerd moeten worden op
solvabilteitsratio's. Het bankwezen zal door de currency-board en de volledige
convertibiliteit een additionele impuls krijgen doordat Surinamers die deviezen in het
buitenland houden deze thans zonder restricties kunnen verhandelen. Veel belangrijker is
echter dat internationale vermogensverschaffers massaal naar Suriname zullen komen
aangezien de currency-board garant staat voor volledige convertibliteit.
5* Een currency-board is geen panacee voor
bad-government.
Duidelijk mag zijn dat
de currency-board niet werkt indien er geen rigide begrotings en Staatsschuldpoltiek wordt
gevoerd. De Overheid is slechts faciliterend voor de burger die zijn verantwoordelijkheid
zal moeten nemen. Aangezien lonen en pensioenen in een volledig converteerbare munt worden
uitgekeerd dienen loonstijgingen een daadwerkelijke afspiegeling te zijn van
marktverhoudingen en productiviteitsverbeteringen.
6* Consequenties voor het bedrijfsleven.
Het Surinaamse
bedrijfsleven zal door de geconvergeerde monetaire omstandigheden een groei impuls krijgen
aangezien noodzakelijke eigen en vreemd vermogen financiering thans in een volledig
convertibele munt geschiedt. In de praktijk zien wij dat landen die een currency-board
geinstalleerd hebben een forse bnp groei realiseren. Daarnaast zijn currency-boards
bijzonder stabiel wanneer er sprake is van een economische crisis.
7* Waarom de us-dollar als ankermunt?
Suriname is een
Zuid-amerikaans land en zal daarom sterk moeten kijken naar monetaire ontwikkelingen in
Zuid-Amerika. In Zuid-Amerika zien wij een toenemend gebruik van de
currency-board(Argentinie) en een US-dollar trading-zone(Brazilie, Bolivia,Peru ,Trinidad
& Tobago etc). Een aantal landen (Argentinie, Mexico, Brazilie) speelt zelfs met het
idee om de locale munt zelfs unilateraal op te heffen tgv de US-dollar. De Nederlandse
gulden is onderdeel van de euro-zone en derhalve op de lange termijn niet relevant voor
Suriname. Suriname zal voor haar economisch beleid moeten kijken naar trends in
Zuid-Amerika. Deze trends gaan duidelijk richting een grote Noord en Zuid-Amerikaanse
handelszone (Nafta&FTAA). Indien wij kijken naar deze handelszone dan is dit
ongetwijfeld de grootste markt gemeten naar marktkapitalisatie. De munteenheid in dit
handelsblok wordt ongetwijfeld de US-dollar. Suriname zal derhalve haar munt moeten
richten naar deze nieuwe marktomstandigheden. Door nu te werken aan de basis van een nieuw
economisch en monetair beleid is de concurrentiepositie en daardoor de welvaart van de
Surinaamse natie gewaarborgd. Deze fase van de currency-board zal volgens onze calculaties
ongeveer 10-jaar in beslag nemen daarbij rekening houdend met specifieke Surinaamse
omstandigenheden.
In de volgende editie en tevens het laatste deel
zullen wij de laatste fase nl. het volledig overstappen naar de us-dollar(dollariseren)
bespreken. Tenslotte wijzen wij erop dat het onderhavig stuk geen politieke statement is
maar slechts een technisch financieel-economische oplossing voor Suriname.
de redactie-De Ware
Tijd, dit artikel is aangeboden door;
Drs.Chandi Jethu, is
managing director fixed income bij de Wall-street investment bank Bear Stearns. Hij is
specialist in de Staatsleningen handel en adviseert Overheden en institutionele beleggers.
Drs.Amwedhkar Jethu, senior proprietary trader fixed
income bij de Europese bank Commerzbank te London en Tokyo. Hij is handelaar in
staatsleningen en derivaten van Westerse en opkomende landen.
Voor vragen of meer
informatie: info@jetinvest.com
back to top
return to research index
